Ο ΕΛΑΣ οργανώνει πάνδημο εορτασμό για την απελυθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς, 2 Νοεμβρίου 1944.

Η ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης «κρύβει» άλλη μία απελευθέρωση, λιγότερο γνωστή αλλά εξίσου σημαντική για την ιστορία της πόλης, που έμεινε ωστόσο στο περιθώριο της μνήμης. Πρόκειται για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, αυτή τη φορά από τις δυνάμεις της γερμανικής κατοχής. Ελάχιστοι από τους συμπολίτες μας γνωρίζουν ότι ο Οκτώβριος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ιστορία της πόλης και για έναν ακόμα, εξίσου σημαντικό λόγο, εκτός από την απελευθέρωση το 1912 από τον οθωμανικό ζυγό. Ήταν το πρωινό της 30ης Οκτωβρίου 1944, όταν η 11η Μεραρχία και το 50ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ εισήλθαν πανηγυρικά στην πόλη για να την προστατεύσουν από την ολοκληρωτική καταστροφή των βασικών της υποδομών, όπως του υδραγωγείου, των αποθηκών σιτηρών και του μύλου Αλλατίνη, των εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος καθώς και μέρους του λιμανιού που είχε μείνει ανέπαφο κατά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων.

Η προτελευταία μέρα, λοιπόν, του Οκτώβρη του ’44 δεν αποτέλεσε απλώς την τελευταία της γερμανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη. Υπήρξε και μια μέρα γιορτής για όλους τους κατοίκους της πόλης. Από το μεσημέρι, μόλις απομακρύνθηκε ο κίνδυνος από τους υποχωρούντες Γερμανούς, ο κόσμος ξεχύθηκε στην πόλη και υποδεχόταν με ενθουσιασμό τους παρελαύνοντες αντάρτες της 11ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Σε όλα τα σπίτια υψώθηκαν μεμιάς πολλές σημαίες, ελληνικές, συμμαχικές, αγγλικές, αμερικανικές και ρωσικές. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα ετοιμάστηκαν τιμητικές αψίδες και στεφάνια για τους ελευθερωτές, που το απόγευμα έκαναν την εμφάνισή τους στους δρόμους της πόλης. Τα τμήματα του ΕΛΑΣ εισέρχονταν στην παραλιακή λεωφόρο Νίκης και παρήλαυναν, μαζί με πολιτικά τμήματα του εφεδρικού ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ και αντιστασιακών οργανώσεων του ΕΑΜ  επί 2,5 ώρες μέσα σε ένα παραλήρημα αυθόρμητου ενθουσιασμού.

Το φωτογραφικό υλικό που αντλήθηκε από τον πλούσιο αρχείο του Μουσείου, παρουσιάζει με λεπτομέρεια το ανωτέρω σκηνικό. Η συγγραφή μιας άρτιας ερευνητικής μελέτης χωρίς πολιτική χρώση και η τεκμηρίωση των φωτογραφιών μέσα από την επίμοχθη αναζήτηση αυτοπτών μαρτύρων και προσωπικών μαρτυριών δεν υπήρξε εύκολη υπόθεση. Η ίδια η φύση του φωτογραφικού υλικού, ανοίγει τον δρόμο για ενδελεχείς έρευνες, καθώς τα πρόσωπα της εποχής, φωτίζονται εν συνόλω, σε αποτυπωμένες εικόνες πλήθους, δράσης και εντυπώσεων, με φόντο τα σπίτια και τους δρόμους, τη διαφαινόμενη οργάνωση και τους πρωταγωνιστές εκείνων των ημερών. Το παρελθόν δεν είχε ακόμη στεγνώσει ενώ το άδηλο μέλλον ξανοίγεται γεμάτο φόβους και ελπίδες. Στόχος της έκδοσης αυτής αλλά και της παρουσίασης των φωτογραφικών ντοκουμέντων που τη συνοδεύουν είναι να παρουσιαστεί απλά και χωρίς εξειδικευμένες προσχώσεις, το πλαίσιο, το πριν και το μετά των ημερών της απελευθέρωσης αφήνοντας για την απελευθέρωση την ίδια και τις εορταστικές εκδηλώσεις ικανό χώρο για να αποτυπώσει ο φακός τα συμβάντα εκείνων των ωρών. Αρκετές δεκάδες επιζώντων, εκείνων των αξέχαστων ημερών, βρίσκονται ανάμεσά μας, σε προχωρημένη ηλικία. Πολλοί έχουν καταθέσει τη μαρτυρία τους, άλλοι σιωπούν. Είναι ένα έργο που θα αναλάβουν οι νεότεροι, έχοντας ως βάση τις σελίδες αυτού του ιστορικού φωτογραφικού λευκώματος.

Συγγραφέας Πάνος Θεοδωρίδης
Επιμελητής Καλεμκερής Χρήστος
Εκδότης Μουσείο Φωτογραφίας “Χρήστος Καλεμκερής” Δήμου Καλαμαριάς
ISBN 978-960-99010-3-1
Έτος έκδοσης 2014