Ιστορία και ίδρυση

Ο Χρήστος Καλεμκερής γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1930 από Μικρασιάτες γονείς. Τα δύσκολα χρόνια της κατοχής τα έζησε στην Καλαμαριά. Από πολύ μικρή ηλικία το επιχειρηματικό του δαιμόνιο βρήκε διέξοδο αρχικά στον κλάδο της ζαχαροπλαστικής, αργότερα στην κλωστοϋφαντουργία και τελικά στις κατασκευές. Όμως, παράλληλα με την κυρίως εργασία του, γεννιέται και φουντώνει ολοένα η μεγάλη του αγάπη για την πατρίδα του, η οποία θα τον ωθήσει στην αναζήτηση και συλλογή αντικείμενων ιστορικής αξίας.

Αρχικά ασχολήθηκε με τη συλλογή γραμματοσήμων που του έδινε τη δυνατότητα να εντρυφήσει στην ιστορία κάθε τόπου και να τη χτίζει ο ίδιος σταδιακά. Τα χρυσά μετάλλια σε ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς, με αποκορύφωση τη βράβευση της αποτύπωσης της Ιστορίας της Ιονίου Πολιτείας μέσω της ταχυδρομικής ιστορίας, αφού του επέφεραν την ύστατη διάκριση και αναγνώριση στον κύκλο των συλλεκτών της Ευρώπης, τον ώθησαν να στραφεί πολύ νωρίς στη συλλογή ιστορικών φωτογραφιών, πριν ακόμα η πώλησή τους ανθίσει στους δημοπρατικούς οίκους της Ευρώπης.

Από τη δεκαετία του 1970 και έπειτα, το πάθος του για τη φωτογραφία θα τον οδηγήσει σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, στους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς οίκους δημοπρασιών, ψαχουλεύοντας και «χτυπώντας» τις φωτογραφίες που ένιωθε ότι διαφημίζουν τον τόπο του παγκοσμίως και ότι ανήκουν σε αυτόν. Ένιωθε ως εθνικό του χρέος να επαναπατρίσει αυτά τα εθνικά έργα τέχνης και να συστήσει την ιδιωτική του συλλογή.

Σταδιακά δημιούργησε ένα από τα μεγαλύτερα σε αξία και περιεχόμενο φωτογραφικά αρχεία. Τα ταξίδια του στην Ευρώπη, οι επισκέψεις σε μουσειακούς χώρους, η δίψα για απόκτηση γνώσης της ιστορίας της Ελλάδας, διεύρυναν το πάθος της ενασχόλησης του με τη φωτογραφία. Με τον καιρό διείσδυε περισσότερο στους συλλεκτικούς γρίφους των παλιών φωτογραφιών: παλαιοπωλεία των μεγάλων πόλεων της Ευρώπης έγιναν τα μόνιμα στέκια του, ενώ εισχώρησε και στους οίκους δημοπρασιών, αρχικά ως αγοραστής και αργότερα ως εκτιμητής. Μέχρι το 2001 που δώρισε τη συλλογή του στο Δήμο Καλαμαριάς, είχε καταφέρει να καθιερωθεί τόσο ως συλλέκτης όσο και ως ειδικός της συλλεκτικής φωτογραφίας.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δημιούργησε στο Χρήστο Καλεμκερή το μεράκι να συστήσει και αυτός ένα μουσείο. Έτσι, έλαβε την απόφαση να δωρίσει το υλικό που με κόπο και κατάθεση προσωπικής περιουσίας δημιούργησε. Οι επαφές για τη δημιουργία μουσείου ξεκίνησαν με τον τότε υπουργό Πολιτισμού κ. Βενιζέλο. Σκοπός ήταν η ενσωμάτωση του αρχείου στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, για λόγους δεοντολογίας ο κ. Καλεμκερής πρόκρινε ορθό να δωρίσει το πολύτιμο υλικό του στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Καλαμαριά.

Πράγματι, το 2001 ο Χρήστος Καλεμκερής παραχώρησε το αρχείο του στο Δήμο Καλαμαριάς, ο οποίος και ίδρυσε το Μουσείο Φωτογραφίας ως Ν.Π.Δ.Δ.. Ένα μέρος του αρχείου αγοράστηκε από το Δήμο Καλαμαριάς, ως ένδειξη τιμής στο πρόσωπό του. Για αυτό το λόγο το Μουσείο φέρει το όνομά του, και ο ίδιος βραβεύτηκε από το δήμο ως Μέγας Δωρητής. Ο Χρήστος Καλεμκερής ως ιδρυτής και πρόεδρος του Mουσείου, οριοθέτησε και συντόνισε το πρόγραμμα δράσεων του στον τομέα των εκθέσεων και των εκδόσεων, δημιουργώντας με μια πολύ μικρή ομάδα συνεργατών ένα εκδοτικό και εκθεσιακό κέντρο πανελλαδικής εμβέλειας. Τον Οκτώβριο του 2016 αποχώρησε οικειοθελώς, μεταβιβάζοντας στους συνεχιστές του όραμά του.

Σκοπός και όραμα

Το Μουσείο στοχεύει στη διάδοση της τέχνης και της τεχνικής της φωτογραφίας. Προτεραιότητα του είναι η επαφή του κοινού με την ιστορία της Ελλάδας, να αγγίξει τη πολιτιστική του κληρονομιά και να βιώσει την αφύπνιση της ιστορικής του μνήμης.

Το Όραμα μας είναι να αποτελέσουμε ένα Πολιτιστικό φορέα αντάξιο αυτών του εξωτερικού, όχι τόσο σε μέγεθος αλλά σε ποιότητα και δυναμική ώστε να γίνουμε μέσο μεταλαμπάδευσης της Ιστορίας του Πνεύματος και Πολιτισμού της Ελλάδος ανά την υφήλιο.

Κρυφός πόθος από την ίδρυση του Μουσείου Καλεμκερή, αποτελεί η μόνιμη στέγαση του σε ένα χώρο αντάξιο της δυναμικής και των προσδοκιών του. Αυτόν του στρατοπέδου Κόδρα όπου ευελπιστούμε με τη δεδομένη δέσμευση και συμπαράσταση του Δημάρχου μας να βρεθεί επιτέλους ο τρόπος το όραμα να πάρει σάρκα και οστά σύντομα.

Νέες εκθέσεις υψηλής αισθητικής βάσει των συγχρόνων μουσειακών προτύπων, διατηρώντας πάντα την ιστορική́ και επιστημονική́ συνέπεια που αποτελεί́ την βασική αρχή́ και αξία του Μουσείου από τον Ιδρυτή της Χρήστο Καλεμκερή

Χρήση νέων τεχνολογιών & δια δραστικών μέσων, προσφέροντας αρμονική σύζευξη του παρελθόντος και της ιστορίας με τη σύγχρονη εποχή́ και το μέλλον.

Ανάπτυξη των δραστηριοτήτων του Μουσείου σε εκθέσεις, εκδόσεις, εκπαιδευτικά́ προγράμματα, οπτικοακουστικά́ δρώμενα, εκδηλώσεις ποικίλου πολιτιστικού́ ενδιαφέροντος, κ.α

Συνέργειες με δημόσιους και ιδιωτικούς πολιτισμικούς φορείς με προτεραιότητα τον Δήμο Καλαμαριάς.

Θεματικές ενότητες

Η συλλογή είναι προσβάσιμη στο κοινό κυρίως μέσω εκθέσεων και εκδόσεων. Επιλεγμένες φωτογραφίες δημοσιεύονται στο διαδίκτυο, στον επίσημο ιστοχώρο του Μουσείου και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Πρόκειται για εκτενές φωτογραφικό υλικό που αφορά σε όλες τις τεχνοτροπίες που αναπτύχθηκαν από τη γένεση της φωτογραφίας μέχρι σήμερα και αποτελεί σχετική μελέτη της προϊστορίας και της ιστορίας της φωτογραφίας.

  • Συστηματική καταγραφή και αρχειοθέτηση φωτογραφιών όλων των επαγγελματιών φωτογράφων, ελλήνων και ξένων, που εργάστηκαν στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα. Ανάμεσα τους ξεχωρίζουν οι Φίλιππος Μαργαρίτης, Δημήτριος Κωνσταντίνου, Πέτρος Μωραΐτης και άλλοι φωτογράφοι εξαιρετικά δείγματα της δουλειάς των οποίων ανήκουν στο αρχειακό υλικό του Μουσείου.
  • Διάσημοι έλληνες φωτογράφοι που εργάστηκαν ως επαγγελματίες στο εξωτερικό.
  • Καταγραφή φωτογραφιών των πρώτων σημαντικών ξένων και ελλήνων περιηγητών που φωτογράφησαν διάφορες περιοχές και πόλεις της Ελλάδας με ιδιαίτερη έμφαση στον αρχαιολογικό τους πλούτο.
  • Φωτογραφίες των ελληνικών αρχαιολογικών μνημείων της Μικρασίας και της Ιταλίας και αιγυπτιακών αρχαιοτήτων από τους μεγαλύτερους έλληνες και ξένους φωτογράφους του 19ου αιώνα.
  • Λευκώματα με φωτογραφίες που καλύπτουν θεματικά εξέχουσες πόλεις των κρατών της Μεσογείου του 19ου αιώνα.
Το αρχείο του Μουσείου περιλαμβάνει φωτογραφικά ντοκουμέντα από πολέμους που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορία του σύγχρονου ελληνισμού, όπως:

  • Ελληνοτουρκικός Πόλεμος 1897 (Θεσσαλία).
  • Α’ Βαλκανικός Πόλεμος 1912. Ανέκδοτο λεύκωμα του βρετανού φωτορεπόρτερ Haworth J. Woodley, δωρεά στον διάδοχο Κωνσταντίνο και μετέπειτα βασιλιά της Ελλάδας. Λεύκωμα γάλλου πολεμικού ανταποκριτή και φωτορεπόρτερ με θέμα την κατάληψη της Λήμνου από τον ελληνικό στόλο και τις ακόλουθες ναυμαχίες της Λήμνου και της Έλλης ενάντια στον τουρκικό στόλο. Κατάληψη της Ίμβρου και της Τενέδου και του Αγίου Όρους από τις ελληνικές δυνάμεις.
  • Β’ Βαλκανικός Πόλεμος. Λεύκωμα των Ζeitz και Αδελφών Ρωμαϊδη με θέμα τις μάχες των ελληνικού στρατού εναντίον των βουλγαρικών δυνάμεων.
  • Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Φωτογραφίες από τις δυνάμεις της Entente και το μέτωπο των μαχών με τις Κεντρικές Δυνάμεις.
  • Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η καταστροφή του λιμανιού της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς.
  • Μικρασιατική Εκστρατεία. Φωτογραφικό υλικό από όλες τις φάσεις των πολεμικών επιχειρήσεων του ελληνικού στρατού.
Πορτρέτα σημαντικών προσωπικοτήτων που διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο στην ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό. Βασιλείς, πολιτικοί, λογοτέχνες, καλλιτέχνες, κ.α.
Στρατιωτικές, πολιτικές, αστικές και κάθε λογής παραδοσιακές ενδυμασίες από όλες της περιοχές της Ελλάδος που συνθέτουν την ιστορία της ελληνικής ενδυματολογίας.

Σπάνια λευκώματα και μεμονωμένες φωτογραφίες των πόλεων της Ελλάδος από διακεκριμένους έλληνες και ξένους φωτογράφους του 19ου αιώνα.

Λευκώματα και φωτογραφίες των τεσσάρων Σιδηροδρομικών Δικτύων της Ελλάδας, που καλύπτουν πλήρως την ιστορία των τραίνων. Το υλικό, συνοδευόμενο από επιστημονικό κείμενο, αποτελεί εκδοτικά την Εγκυκλοπαίδεια της Ιστορίας των Ελληνικών Σιδηροδρόμων, που απέσπασε Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών το 2006.

Λευκώματα και φωτογραφίες των κέντρων του ελληνισμού της Μικράς Ασίας από Έλληνες και ξένους φωτογράφους.
Καταγραφή όλων των ελλήνων και ξένων επαγγελματιών φωτογράφων που έζησαν και εργάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη.

Καρτ-ποστάλ διαφόρων θεματικών, υπογεγραμμένων από έλληνες και ξένους φωτογράφους.
Δείγματα φωτογραφιών που καλύπτουν όλες τις τεχνικές της ιστορίας της φωτογραφίας από τη γέννησή της μέχρι σήμερα (δαγγεροτυπίες, καλοτυπίες, αμβροτυπίες, αρνητικά γυαλιά, πλαντινοτυπίες, κυανοτυπίες, slides, films, κ.α.) καθώς και εξέχοντα δείγματα της προϊστορίας της φωτογραφίας, δηλαδή της τέχνης της χαρακτικής.

Αρχείο

Το αρχείο, ένα σύνολο περίπου 30.000 φωτογραφιών του 19ου και 20ου αιώνα, αποτελεί την καρδιά του Μουσείου. Μέσα από το φακό των σημαντικότερων ελλήνων φωτογράφων μάς αποκαλύπτονται ηθογραφικές, τοπιογραφικές και ιστορικές πτυχές της Μεσόγειου, αποτυπώνονται μνημεία, τοπία, αλλά και άνθρωποι στην καθημερινή τους ζωή και σε εξαιρετικές καταστάσεις.

Ταυτόχρονα το αρχείο αναδεικνύει την ιστορία της ελληνικής φωτογραφίας. Το υποσύνολο του αρχείου με αναφορά σε κάθε σημαντικό δημιουργό αντικατοπτρίζει τόσο την προσωπική του διαδρομή (ως περιηγητή, καλλιτέχνη, φωτορεπόρτερ) όσο και την εξέλιξη της τέχνης της φωτογραφίας (τεχνικές φωτογράφισης, εμφάνισης) με το πέρασμα των ετών.

Συνεργασίες

Με ιδιαίτερη εντατικοποίηση και στόχευση τα τελευταία χρόνια, το Μουσείο ανέπτυξε συνεργασίες με πολλούς δημοσίους και ιδιωτικούς φορείς με αρκετούς από τους οποίους έχει δομηθεί μία εξαιρετική σχέση αλληλοεκτίμησης και συνεργατικότητας.

Δήμος Θεσσαλονίκης
ΝΟΗΣΙΣ Κέντρο Διάδοσης Επιστημών & Μουσείο Τεχνολογίας
Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης
Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης
ΕKEΤΑ (Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης)
Μουσείο Μπενάκη
MoMus - Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας
Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακού Μουσειολογίας του Α.Π.Θ.
Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων